Model Konferencja Grupy Rodzinnej

prace

Źródło: J. Przeperski, Konferencja Grupy Rodzinne. Skrypt dla osób uczestniczących w szkoleniu na koordynatorów KGR, Materiał przygotowany na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie i sfinansowany ze środków Samorządu Województwa Małopolskiego, Toruń 2006 r., s.5.

Wstępne zakwalifikowanie przez osobę zgłaszającą rodziny do KGR

Jak sama nazwa wskazuje ten etap jest etapem wstępnym. Osoba pracująca z rodziną zapoznaje rodzinę z założeniami metody. Celem tego etapu jest uzyskanie pozwolenia rodziny na zgłoszenie i przedstawienie jej koordynatorowi. Zgodę wyrażają osoby, których bezpośrednio dotyczy sytuacja problemowa. Zgłoszenia może dokonać np. pracownik socjalny czy pedagog szkolny.

Zgoda rodziny podstawowej na udział w Konferencji Grupy Rodzinnej

Na tym etapie dochodzi do spotkania rodziny z koordynatorem, którego głównym zadaniem jest dokładne zapoznanie rodziny z tą metodą. Tutaj rodzina podejmuje w pełni świadomą decyzję uczestnictwa w KGR. Rodzina musi mieć świadomość, że ona sama jest decydentem i wykonawcą podjętych ustaleń.

Zgłoszenie przez osobę zgłaszającą rodziny do Centrum Konferencji Grupy Rodzinnej

Osoba zgłaszająca wypełnia formularz zgłoszenia rodziny do KGR i przekazuje go do centrum Konferencji Grupy Rodzinnej (wzór formularza Załącznik nr 1).

Kwalifikacja Rodziny do KGR przez Centrum KGR i wyznaczenie osoby koordynatora

Centrum KGR sprawdza poprawność wypełnionego formularza zgłoszeniowego i w sytuacji braków lub niejasności prosi osobę zgłaszającą o uzupełnienie. W przypadku pozytywnej weryfikacji rodzinie jest przydzielany koordynator z listy przeszkolonych osób.

Przygotowanie KGR

To najważniejszy i najdłuższy etap konferencji. Przygotowaniem konferencji zajmuje się rodzina przy pomocy koordynatora. Koordynator jest osobą niezależną, nie związaną w żaden sposób z rodziną ani z systemem pomocy społecznej.Zwiększa to zaufanie rodziny wobec jego osoby, zmniejsza ryzyko występowania postawy roszczeniowej względem systemu pomocy społecznej, a tym samym daje rodzinie możliwość wzięcia pełnej odpowiedzialności za zaistniałą sytuację.

„Poczucie neutralności koordynatora powinno także dotyczyć jego zaangażowania w procesie rozwiązywania problemu przez rodzinę”[1]. Głównym zadaniem koordynatora jest zachęcanie rodziny do uczestniczenia w konferencji i stworzenia planu działania, który posłuży do rozwiązania sytuacji problemowej.

Koordynator przygotowuje, obok rodziny, osobę zgłaszającą do przedstawienia sytuacji rodziny podczas konferencji oraz specjalistów. Etap ten wymaga dopracowania wielu szczegółów, np. ustalenia miejsca, terminu konferencji, rodzaju posiłków, zadbania o opiekę dla dzieci.

Konferencja Grupy Rodzinnej

Konferencja Grupy Rodzinnej składa się z trzech zasadniczych części.:

a)      dzielenie się informacjami,

b)      prywatny czas dla rodziny (tworzenie planu),

c)      zaakceptowanie (bądź nie) planu.

Realizacja planu

Każda osoba biorąca udział w konferencji realizuje te punkty planu, do których się zobowiązała. Od realizacji planu zależy pomyślność rozwiązania sytuacji problemowej.

Kontrola realizacji planu

Na tym etapie koordynator wycofuje się i rodzina jest przekazana osobie zgłaszającej rodzinę do KGR (najczęściej pracownik systemu pomocy społecznej) – ona to po trzech miesiącach kontroluje realizację planu i jeśli wszystko przebiega pomyślnie kończy pracę z rodziną.

Monitoring – Centrum Konferencji Grupy Rodzinnej

Centrum Konferencji Grupy Rodzinnej[2] monitoruje cały przebieg konferencji – od momentu zgłoszenia rodziny, przez przygotowanie aż do kontroli realizacji planu. Na każdym etapie konferencji służy pomocą, a po jej zakończeniu przygotowuje sprawozdanie.

Powyżej zamieściłam model Konferencji Grupy Rodzinnej zaprezentowany przez Jarosława Przeperskiego – inicjatora wprowadzenia Konferencji Grupy Rodzinnej w Polsce. Model ten charakteryzuje się sztywnymi zasadami i regułami, ok. których nie ma odstępstw. Model jest schematyczny. Główną rolę przejmuje Centrum KGR, które monitoruje całe przedsięwzięcie. Zamysłem autora jest iż, koordynatorzy KGR nie powinni być pracownikami instytucji pomocowych, lecz osobami nie związanymi z systemem pomocy społecznej.

——–

[1] J. Przeperski, Konferencja Grupy Rodzinnej. Skrypt…,, s. 6-7 oraz por. M. Zykubek, Konferencja Grupy Rodzinnej jako jedna z form pomocy rodzinie w kryzysie, Materiały szkoleniowe przygotowane na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie. Szkolenie nt. Konferencja Grupy Rodzinnej odbywało się w Krakowie w dniach 27-28.09.2007 r.

[2] Krajowe Centrum Konferencji Grupy Rodzinnej od stycznia 2008 r. funkcjonuje jako projekt Fundacji „Nadzieja dla Rodzin” w Toruniu. Krajowe Centrum KGR jest organizacją działającą na rzecz wspierania rodzin doświadczających trudnych sytuacji życiowych. Źródło; Internet: http://www.kgr.org.pl/kim_jestesmy.html.

Konferencja Grupy Rodzinnej (KGR)

Konferencja Grupy Rodzinnej (KGR) jest coraz bardziej popularną metodą, która skierowana jest głównie do pomocy rodzinie znajdującej się w sytuacji kryzysowej. Metoda to pochodzi z Nowej Zelandii. Rocznie przeprowadza się tam około 5 000 konferencji. „W prawodawstwie nowozelandzkim istnieje zapis stanowiący, że każda rodzina ma prawo do samodzielnego zmierzenia się z problemem stosując metodę Konferencji Grupy Rodzinnej jeszcze przed podjęciem działań sądu rodzinnego”[1]. Metoda ta jest stosowana zazwyczaj w przypadku przemocy lub zaniedbywania dzieci. Społeczność Maorysów, która zamieszkuje ten kraj, w sytuacji problemowej zwoływała całą rodzinę celem ustalenia sposobów rozwiązania problemu. Zazwyczaj narady takie były skuteczne. Pracownicy socjalni pracujący w Nowej Zelandii nie rekrutują się z plemienia Maorysów (są europejczykami, w Nowej Zelandii nazywani Pakeha – termin ten używany jest wśród Maorysów od roku 1820, wielokrotnie próbowano wytłumaczyć pochodzenie tego słowa jednak żadne tłumaczenie nie zostało przyjęte przez naukę[2]).

Badania na całym świecie (np. Belgia, USA, Australia) pokazują, iż metoda ta wyzwala siłę jaka tkwi w rodzinach, której rodzina zupełnie nie jest świadoma.

Dbając w swojej pracy zawodowej nade wszystko o rodzinę, wspierając ją w najrozmaitszych problemach, dokładam wszelkich starań, by rodzina, którą dziś tak łatwo można porzucić, zostawić, pozostała cała w swej strukturze. Dlatego też pragnę przedstawić pomysł, ideę, jaką jest Konferencja Grupy Rodzinnej. Idea ta nie uratuje polskich rodzin, ale jeśli daje szansę na poprawę więzi w rodzinie, branie odpowiedzialności członków rodziny za jej byt choć w kilku przypadkach, to warto podjąć trud przygotowania i wdrażania tej metody.

„Główną ideą tej formy pracy jest założenie, że w każdej rodzinie można znaleźć „zdrowy element”, że rodzina potrafi się zmobilizować w przypadku zagrożenia, oraz że członkom dalszej rodziny niejednokrotnie zależy na losie dzieci swoich krewnych, lecz nie mają na ten temat dostatecznych informacji i nie wiedzą, że mogą coś w tym zmienić”[3].

Konferencja[4] jest naradą, spotkaniem, zebraniem, posiedzeniem grona osób, zazwyczaj przedstawicieli instytucji, organizacji społecznych, politycznych, naukowych itp. Celem konferencji jest omówienie ważnych, określonych zagadnień, podjęcie uchwał, konkretnych kroków, które mają doprowadzić do udzielenia wsparcia w rozwiązaniu problemu bądź jego całkowitego rozwiązania.

W Konferencji Grupy Rodzinnej uczestniczy rodzina oraz specjaliści (osoba zgłaszająca, koordynator oraz fachowcy od konkretnego problemu, który występuje w rodzinie)[5].

Konferencja Grupy Rodzinnej (KGR) jest zebraniem, naradą i spotkaniem jak największej liczby członków rodziny celem rozwiązania ściśle określonego problemu rodziny. Przy czym do rodziny zalicza się także osoby, które są związane emocjonalnie, bliskie rodzinie, zazwyczaj sama rodzina traktuje ich jak swoich członków[6]. Bardzo często rodziny czują się odpowiedzialne za swoich członków i to one najczęściej im pomagają. Konferencja Grupy Rodzinnej wykorzystuje tę naturalną skłonność rodziny. Konferencja Grupy Rodzinnej jest szansą w sytuacji kryzysu w rodzinie daną rodzinie do podjęcia samodzielnej konfrontacji z problemem, zazwyczaj przed podjęciem działań ze strony pomocy społecznej czy wymiaru sprawiedliwości. KGR charakteryzuje się niezłomną wiarą w siły, możliwości i potencjał dobra członków rodziny[7]. Wyuczona bezradność, bierność, wycofanie, brak odpowiedzialności jest zmorą wielu polskich rodzin. Zdarza się, że rodzina pierwszy raz konfrontuje się z faktem i doświadcza tego, uświadamia sobie, że sama jest odpowiedzialna za swój los. Powtórzę to jeszcze raz: fundamentem, „kamieniem węgielnym” Konferencji Grupy Rodzinnej jest stawianie na odpowiedzialność i samodzielność rodziny.

„Coraz częściej zauważamy, że nie wystarcza już kontrola i sankcje dla funkcjonowania i zachowania pożądanego kształtu rodziny. Niezbędna staje się świadoma działalność, pobudzająca zmiany w rodzinie w określonym kierunku (np. przystosowanie rodziny do określonego systemu wartości)”[8].

Dla powodzenia całego przedsięwzięcia najważniejszymi osobami są: pracownik pomocy społecznej i koordynator.

Wyniki pracy metodą Konferencja Grupy Rodzinnej w krajach, gdzie została wprowadzona, są dość obiecujące. Warto organizować KGR, ponieważ jedyne co możemy stracić to czas, ale zawsze możemy wrócić do tradycyjnych metod pracy z rodziną. Natomiast zyskać możemy wiele – dokładną diagnozę rodziny, rozwiązanie problemu za pomocą zasobów tkwiących w rodzinie oraz trwałą poprawę sytuacji[9]. Najlepiej byłoby stosować metodę Konferencji Grupy Rodzinnej profilaktycznie, a nie interwencyjnie, gdyż w ten sposób stwarzamy zdecydowanie lepsze warunki do jej przygotowania i przebiegu.

——–

[1] J. Przeperski, Praca z rodziną z zastosowaniem metody Konferencji Grupy rodzinnej, w: es.O.es, nr 2/2006, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s. 3.

[2] J. Metge, Maorysi z Nowej Zelandii, przekład: M. Przymanowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971 r., s. 53.

[3] M. Zykubek, Konferencja Grupy Rodzinnej jako jedna z form pomocy rodzinie w kryzysie, Materiały szkoleniowe przygotowane na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie. Szkolenie nt. Konferencja Grupy Rodzinnej odbywało się w Krakowie w dniach 27-28.09.20007 r

[4] Red. E. Sobol, Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 582 oraz red. E. Sobol, Mały słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 347.

[5] K. Mimiec, Pomoc rodzinie dotkniętej przemocą z wykorzystaniem metody Konferencja Grupy Rodzinnej, w: es.O.es, nr 2/2007, Regionalny ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s.18.

[6] J. Przeperski, Praca z rodziną z zastosowaniem metody Konferencji Grupy rodzinnej, w: es.O.es, nr 2/2006, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s.1.

[7] J. Przeperski, Konferencja Grupy Rodzinnej. Skrypt dla osób uczestniczących w szkoleniu na koordynatorów KGR, Materiał przygotowany na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie, Toruń 2006, s. 4.

[8] W. Tarnowiecki, Polityka społeczna, Gdańsk 2001, s.14.

[9] M. Zykubek, Konferencja Grupy Rodzinnej jako jedna z form pomocy rodzinie w kryzysie, Materiały szkoleniowe przygotowane na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie. Szkolenie nt. Konferencja Grupy Rodzinnej odbywało się w Krakowie w dniach 27-28.09.20007 r.

Podmioty kontrolne polityki społecznej

Najwyższa Izba Kontroli (NIK)

Według Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi, a Prezes NIK powoływany jest, za zgodą Senatu, przez Sejm na sześcioletnią kadencję. Jest naczelnym organem kontroli państwowej i działa na zasadzie kolegialności. NIK ”kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych. Może również kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, samorządowych osób prawnych i innych samorządowych jednostek organizacyjnych oraz działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych (przedsiębiorców) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa (Art. 1 i 2)”[1].

Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) jest konstytucyjnym, niezależnym i niezawisłym organem ochrony prawnej. Jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na okres pięciu lat. Zadaniem Rzecznika jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji i innych aktach prawnych[2].

Rzecznik Praw Dziecka

Państwowa Inspekcja Pracy

Państwowa Inspekcja Pracy podlega Sejmowi a bezpośredni nadzór sprawuje Rada Ochrony Pracy. Jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, zwłaszcza przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, urlopów, legalności zatrudnienia, do podejmowania działań, które zapobiegają i eliminują zagrożenia w środowisku pracy, opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu prawa pracy[1].

Państwowa Inspekcja Sanitarna

Państwowa Inspekcja Sanitarna realizuje zadania z zakresu zdrowia publicznego poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami higieny środowiska (w rozumieniu środowiska naturalnego, miejsca pracy, wypoczynku etc.) i żywnością celem ochrony przed szkodliwym wpływem środowiska oraz zapobiegania chorób[2].

Podmioty sądownicze

Sądy stoją na straży przepisów prawnych, rozstrzygają sprawy indywidualne i podlegają Sądowi Najwyższemu lub Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, natomiast Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu pozostają oddzielnie tworząc jakby odrębny instrument władzy sądowniczej[3].

Trybunał Konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny należy traktować jako podmiot sądowniczy. TK składa się z piętnastu sędziów, którzy są wybierani przez Sejm. Kadencja trwa dziewięć lat[4]. Charakteryzuje się niezależnością od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Priorytetowym zadaniem Trybunału jest hierarchiczna kontrola zgodności norm prawnych, która polega na rozstrzyganiu czy powstałe lub obowiązujące akty prawne są zgodne z aktami prawnymi wyższego rzędu. Wszystkie akty prawne powinny być zgodne z Konstytucją, która jest fundamentalnym punktem odniesienia. Jeśli Trybunał stwierdza niezgodność aktów prawnych z obowiązującym prawem, wyklucza je z systemu obowiązującego prawa.

Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych[5]

Sprawy dotyczące stosunku pracy rozstrzygają sądy pracy tworzone w sądach rejonowych (sądy pierwszej instancji) jako wydziały pod nazwami: wydział pracy bądź wydział pracy i ubezpieczeń społecznych. Natomiast sądy pracy drugiej instancji funkcjonują jako wydziały w sądach okręgowych pod nazwami: wydział pracy, wydział ubezpieczeń społecznych lub wydział pracy i ubezpieczeń społecznych.

Sądy Rodzinno-Opiekuńcze

Sądy rodzinno-opiekuńcze prowadzą sprawy procesowe i nieprocesowe. Do pierwszej grupy spraw zaliczamy sprawy:

  • o rozwód,
  • o ustalenie ojcostwa,
  • o alimenty.

Do spraw nieprocesowych należy zaliczyć wszelkie sprawy dotyczące przysposobienia, wydania zarządzeń opiekuńczych, ustanowienia kuratora, wykonywania, ograniczenia, pozbawienia czy przywrócenia władzy rodzicielskiej, zakazania osobistej styczności z dzieckiem oraz odebrania dziecka[6].

[1] Ustawa z dnia 23.12.1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (stan aktualny na dzień 08.04.2008 r.)

[2] Por. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02.04.1997 r. – Art. 208-212 (aktualny stan na dzień 08.04.2008 r.).

[1] Ustawa z dnia 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, Rozdział 1-2 (aktualny stan na dzień 08.04.2008 r.).

[2] Ustawa z dnia 14.03.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – Art. 1 (stan aktualny na dzień 23.04.2008 r.).

[3] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02.04.1997 r. – Art. 173, (aktualny stan na dzień 08.04.2008 r.).

[4] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02.04.1997 r. (Art. 194) oraz Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 01.08.1997 r. z późn. zm. – Rozdział I, (aktualny stan na dzień 08.04.2008 r.).

[6] Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25.02.1964 r. (stan aktualny na dzień 09.04.2008 r.).

Podmioty ustawodawcze polityki społecznej

Sejm i Senat są naczelnymi organami władzy ustawodawczej, które decydują o kształcie ustawodawstwa socjalnego. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi i Radzie Ministrów. Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi ustawę uchwaloną przez Sejm. Senat z kolei ma trzydzieści dni na przyjęcie, odrzucenie lub poprawienie. Poprawki bądź uchwałę odrzucającą ustawę Senatu Sejm musi przegłosować. Natomiast ustawę przyjętą przez sejm i Senat prezydent powinien podpisać w ciągu 30 dni. Jednak Prezydent ma konstytucyjne prawo odmowy podpisania ustawy i powtórnego skierowania jej wraz z umotywowanym wnioskiem do Sejmu w celu ponownego rozpatrzenia. Po powtórnym uchwaleniu ustawy (większością 2/3 głosów) Prezydent ma dwie możliwości:

– po pierwsze może w ciągu siedmiu dni podpisać i zarządzić ogłoszenie ustawy,

– po drugie może wystąpić do trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją RP. W sytuacji, gdy Trybunał uzna ustawę za zgodna z Konstytucją Prezydent nie może odmówić podpisania ustawy.

Droga legislacyjna ustaw jest wydłużana przez prace w Komisjach Sejmowych. Zanim ustawa będzie gotowa do głosowania na posiedzeniu, musi być wcześniej kilkakrotnie przeprowadzana przez właściwą Komisję Sejmową i przejść dwa lub trzy czytania[1].

——

[1] Julian Auleytner, Polityka społeczna. Teoria a praktyka, Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Warszawa 1997, s. 260-261.

Etapy Konferencji Grupy Rodzinnej

Na przebieg Konferencji Grupy Rodzinnej składa się pięć etapów[1]:

a)      Dzielenie się informacjami. Osoba zgłaszająca przedstawia dokładnie sytuację rodziny, w której się ona znalazła, odpowiada na wszelkie pytanie, rozwiewa wątpliwości uczestników konferencji. Przedstawia także możliwości wsparcia i pomocy jakie oferuje rodzinie system pomocy społecznej oraz specjaliści danej dziedziny, której dotyczy problem (np. specjalista ds. uzależnień, przemocy domowej etc.). w tym etapie konferencji uczestniczą: rodzina, koordynator, osoba zgłaszająca (najczęściej pracownik socjalny), specjaliści.

b)      Prywatny czas dla rodziny. Na tym etapie rodzina pozostaje sama, ustala szczegółowy plan działania, szuka optymalnych rozwiązań.

c)      Zaakceptowanie (bądź nie) planu stworzonego przez rodzinę. Na tym etapie pracownik socjalny włącza się do pracy i pomaga ustalić sposoby wprowadzenia planu w życie. Trzeba tutaj pamiętać, że plan ma być bezpieczny dla dzieci i rodziny, w przeciwnym przypadku nie można go przyjąć.

d)     Realizacja planu. Każdy uczestnik konferencji otrzymuje od koordynatora plan działania jaki ustaliła i podpisała rodzina. Plan jest „formą zobowiązania wobec jego postanowień”[2].

e)      Kontrola realizacji planu. Po odbyciu konferencji rodzina wraca niejako do osoby, która pracowała z nią przed konferencją. Rodzina wyznacza spośród swoich członków osobę, która będzie regularnie informowała pracownika socjalnego o postępach w realizacji planu, a w razie potrzeby zwróci się do niego o pomoc. Koordynator kończy swoja rolę.

Zasadniczo metoda Konferencja Grupy Rodzinnej może być zastosowana w każdym przypadku. Najczęściej stosuje się ją, gdy:

  • w rodzinie występują poważne problemy zdrowotne (np. rodzice, dzieci, osoby starsze, wymagające opieki),
  • rodzice mają ograniczoną władzę rodzicielską lub są uzależnieni (np. od środków psychoaktywnych, alkoholu etc.),
  • dzieci doświadczają przemocy (psychicznej, fizycznej, seksualnej), sprawiają trudności opiekuńczo-wychowawcze (np. trudności z nauką, z realizacja obowiązku szkolnego, z zachowaniem),
  • dzieci są młodocianymi rodzicami lub przebywają w placówkach (np. opiekuńczo-wychowawczych),

Konieczna w tej metodzie jest ostrożność i wyczucie w nazwaniu głównego problemu rodziny.

Metoda Konferencja Grupy Rodzinnej przekonuje do siebie coraz szersze grono osób. Dość poważnie dobrze zakorzeniła się już w systemie pomocy społecznej naszego województwa.

——–

[1] K. Mimiec, Pomoc rodzinie dotkniętej przemocą z wykorzystaniem metody Konferencja Grupy Rodzinnej, w: es.O.es nr 2/2007, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s.19. Jarosław Przeperski wyróżnia trzy podstawowe etapy KGR. Są to: przygotowanie KGR, spotkanie rodziny na konferencji oraz realizacja planu i monitorowanie wypełniania ustaleń konferencyjnych.

[2] K. Mimiec, dz. cyt., s.19.

Podmioty wykonawcze polityki społecznej

Do podmiotów wykonawczych polityki społecznej w szczególności zaliczamy[1]:

Prezydent

Zgodnie z Konstytucją z roku 1997 Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczpospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej.

Organem pomocniczym Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej jest jego kancelaria. Problematyka polityki społecznej w kadencji obecnego Prezydenta – Lecha Kaczyńskiego – jest umiejscowiona na szczeblu podsekretarza stanu. Funkcję podsekretarza do spraw społecznych od dn. 19.01.2006 r. pełni pani Ewa Junczyk-Ziomecka.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Głównymi zadaniami, które realizuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, są w szczególności (Art. 29):

a)      „kontrola realizacji zadań wskazanych przez Radę Ministrów i Prezesa Rady Ministrów oraz przedstawianie wniosków z przeprowadzonych kontroli i przedkładanie propozycji doskonalenia metod kontroli (…),

b)      wydawanie Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i Dziennika Urzędowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

c)      koordynacja współdziałania Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów z Sejmem, Senatem, Prezydentem i innymi organami państwowymi” [2].

Komitet Społeczno-Polityczny Rady Ministrów

Komitet Społeczno-Polityczny jest kolegialnym organem Rady Ministrów, którego celem jest koordynacja i zapewnienie sprawnej realizacji zadań Rządu w dziedzinie społeczno-politycznej. Zadania komitetu (m. in.):

  • „systematyczne rozpatrywanie stanu realizacji zadań z zakresu przestrzegania praw człowieka i obywatela,
  • analiza sytuacji społeczno-politycznej i stanu realizacji polityki społecznej w takich sprawach jak bezrobocie, oświata, nauka, bezpieczeństwo i ochrona warunków pracy, zdrowie i opieka społeczna”[3].

Minister Pracy i Polityki Społecznej

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej jest jednym z najważniejszych podmiotów realizujących państwową politykę społeczną. Ministerstwo to zostało utworzone z dniem 31 października 2005 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów w wyniku połączenia Ministerstwa polityki społecznej z komórkami organizacyjnymi obsługującymi sprawy działu „praca”. W tymże resorcie koncentrują się problemy pracy oraz bezrobocia, sprawy wynagrodzeń, prawa pracy, zabezpieczenia społecznego, osób niepełnosprawnych, pomocy społecznej oraz negocjacji.

W skład Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wchodzą komórki organizacyjne obsługujące sprawy z działu administracji rządowej: „zabezpieczenie społeczne”, „praca” i „sprawy rodziny”[4].

Minister Edukacji Narodowej

            Ministerstwo zajmuje się bardzo istotnym obszarem polityki społecznej, którym jest polityka edukacyjna (oświata i wychowanie). Edukacja finansowana jest ze środków budżetowych

Podstawowe cele działania:

  • realizacja prawa do nauki – powszechny i równy dostęp do nauki,
  • wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci i młodzieży,
  • promocja wykształcenia, np. przeobrażenia systemowe szkolnictwa wyższego,
  • profilaktyka uzależnień wśród dzieci i młodzieży,
  • wspieranie edukacji ustawicznej[5].

Minister Zdrowia

Minister zdrowia odpowiada za zdrowie społeczeństwa oraz za wdrażanie reformy zdrowia, która rozpoczęła się w 1999 r.

Organy podlegające ministrowi lub przez niego nadzorowanymi to:

  • Główny Inspektor Sanitarny,
  • Główny Inspektor Farmaceutyczny,

Inspektor do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych[6].

——-

[1] Ponadto: Minister Finansów, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Minister Sportu i Turystyki, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

[2] Ustawa z dnia 08.08.1996 r. o Radzie Ministrów z późniejszymi zmianami – tekst jednolity, (stan aktualny na dzień 08.04.2008 r.).

[3] Julian Auleytner, Polityka społeczna. Teoria a praktyka, Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Warszawa 1997, s. 265.

[4] Ustawa z dn. 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej – Dz. U. Nr 65, poz.437 z 2007 (tekst uwzględniający zmiany wynikające z Dz. U. nr 173, poz. 1218 z 2007).

[5] Zarządzenie nr 17 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20.09.2007 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Edukacji Narodowej (Dz. U. M.E.N. z 2007 r. nr 1, poz. 8).

[6] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.11.2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministerstwa Zdrowia, Dz. U. nr 216, poz. 1607.

Cele polityki społecznej

„Celami polityki społecznej jako działalności są:

a)      wyrównywanie warunków życia i pracy poprzez zaspokajanie potrzeb ludności w różnym wieku,

b)      tworzenie równego dostępu w korzystaniu z obywatelskich praw,

c)      usuwanie nierówności społecznych,

d)     asekurowanie przed ryzykiem życiowym”[1].

Oto najważniejsze cele, które są przypisywane polityce społecznej:

a)      zwalczanie niedomagań w dziedzinie procesu dystrybucji,

b)      wspieranie lub tłumienie pewnego systemu gospodarczego lub jego części,

c)      zwalczanie sprzeczności (antagonizmów) społecznych,

d)     wspieranie dobra wspólnego poprzez wpływ na stosunki klas społecznych należących do wspólnoty,

e)      zapewnienie trwałego osiągania celów społecznych,

f)       dążenie do równowagi między wymogami etycznymi i politycznymi,

g)      kształtowanie położenia różnych warstw społecznych (w szczególności potrzebujących ochrony),

h)      utrzymanie i wzmocnienie wewnętrznych, materialnych powiązań w społeczeństwie,

i)        integracja grup społecznych w społeczeństwie,

j)        regulowanie stosunków miedzy grupami społecznymi,

k)      wspieranie wolności i godności ludzi pracy,

l)        dążenie do porządku życia zbiorowego ludzi,

m)    ochrona grup społeczno-ekonomicznych, które w skutek swojej zależności ekonomicznej są szczególnie narażona na szkody, krzywdy, niebezpieczeństwa i kłopoty,

n)      zapobieganie i łagodzenie zaburzeń i konfliktów w przebiegu procesów społecznych,

o)      poprawa gospodarczej i społecznej pozycji większości osób,

p)      zapewnienie minimalnych standardów socjalnych,

q)      poprawa warunków pracy i bytu szerokich warstw ludności,

r)       eliminowanie źródeł powstawania i przeciwdziałanie patologii społecznej,

s)       zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego, zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu, zapewnienie ładu społecznego[2].

Adresatami polityki społecznej są jednostki, rodziny lub grupy społeczne które:

a)      żyją w niekorzystnych warunkach ekonomicznych (ubóstwo materialne),

b)      zostają dotknięte niekorzystnymi procesami społecznymi, wynikającymi z masowych i dynamicznych zmian rozwojowych (np. deindustrializacja),

c)      nie zostały wyposażone w kapitał życiowy umożliwiający im normalną pozycja społeczną, odpowiedni poziom kwalifikacji, wejście na rynek pracy, założenie rodziny, co dodatkowo utrudnia dostosowanie się do zmieniających się warunków społecznych i ekonomicznych,

d)     nie posiadają dostępu do odpowiednich instytucji pozwalających na wyposażenie w kapitał życiowy, jego rozwój i pomnażanie, co ma miejsce w wyniku niedorozwoju tych instytucji z uwagi na brak priorytetów, brak środków publicznych, niską efektywność funkcjonowania,

e)      doświadczają przejawów dyskryminacji zarówno wskutek niedorozwoju własnego ustawodawstwa, jak i kulturowych uprzedzeń i stereotypów,

f)       posiadają cechy utrudniające korzystanie z powszechnych zasobów społecznych ze względu na zaistnienie niesprawności, uzależnienia, długotrwałej choroby lub innych cech indywidualnych,

g)      są przedmiotem niszczącego działania innych osób, przemocy, szantażu, indoktrynacji.

W zakres zainteresowań polityki społecznej wchodzą zagadnienia prawne, polityczne, socjologiczne, ekonomiczne w następujących obszarach:

  • polityka demograficzna (ludnościowa) i polityka rodzinna,
  • polityka edukacyjna (oświatowa),
  • polityka kulturalna,
  • polityka ochrony zdrowia,
  • polityka mieszkaniowa,
  • polityka migracyjna,
  • polityka zatrudnienia (przeciwdziałanie bezrobociu, kształtowanie płac i warunków bezpieczeństwa pracy),
  • polityka zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej,
  • polityka ochrony środowiska naturalnego,
  • polityka prewencji i zwalczania zjawisk patologii[3].

————

[1] K. Głąbicka, Polityka społeczna państwa polskiego u progu członkowstwa w Unii Europejskiej”, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 2004, s.13

[2] Tamże, s.10

[3] E. Wnuk-Lipiński, Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany społecznej, Warszawa 1996, s.539-540

Rodzina z problemem alkoholowym

Wiek, w którym żyjemy, to wiek intensywnych przemian, odkryć, udoskonaleń, ale także wiek, który przyniósł mnóstwo zagrożeń dla człowieka.

Zmieniająca się w zawrotnym tempie rzeczywistość społeczna, przysparza ludziom wielu problemów w życiu codziennym. Nie mogąc dostosować się do coraz to nowszych wymagań i warunków, człowiek zaczyna szukać zapomnienia sięgając po różnego rodzaju używki, w tym po alkohol.

Jeśli zdarza się to zbyt często, jeśli staje się czynnością niekontrolowaną, to przeradza się w alkoholizm. Szczególnie dotkliwy jest wtedy, gdy swoim zasięgiem obejmuje rodzinę. Stawanie się rodziną alkoholową jak pisze Z. Gaś, to proces, w trakcie którego do rodziny zostaje wprowadzony alkohol, a więc w wyniku którego używanie alkoholu przez jedną lub więcej osób staje się podstawową zasadą organizującą i kształtującą życie rodziny. W efekcie, któregoś dnia rodzina zauważa, że całe jej życie koncentruje się wokół alkoholu[1]


[1] Z. Gaś, Rodzina wobec uzależnień, PARPA, Warszawa 1993, s. 45.

Środowisko ekonomiczno – kulturowe osób wpadających w alkoholizm

Życie człowieka można rozpatrywać nie tylko pod kątem jego uwarunkowania przez czynniki wprost na niego działające, w kontekście bezpośrednich procesów społecznych, ale również na płaszczyźnie zależności od zjawisk o szerszym zasięgu, czyli ekonomiczno-kulturowych[1] .

J. Raczkowska do czynników ekonomiczno – kulturowych, powodujących rozpowszechnienie spożycia alkoholu wśród ludzi, zalicza:

  • elementy kultury i obyczajowości – alkohol od lat towarzyszy uroczystościom rodzinnym, spotkaniom koleżeńskim czy zawodowym;
  • fizyczną i ekonomiczną dostępność alkoholu – duży import oraz przemyt sprawiły, że rynek napojów alkoholowych jest wyjątkowo barwny, bogaty, zróżnicowany „na każdą kieszeń”;
  • rozwój przemysłu i jego skutki, rozwój gospodarczy, urbanizacja, system prawny.[2]
————

[1] K. Pospiszyl, E. Żabczyńska, Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1980, s.67.

[2] J. Raczkowska , Nadużywanie alkoholu z zagrożeniem rozwoju dzieci i młodzieży, [w:] Problemy opiekuńczo-wychowawcze, 1994 nr 2, s.44.

Społeczne skutki bezrobocia

Podobnie jak różnorodne są przyczyny bezrobocia, różnorodne są również jego skutki. Z punktu widzenia danej jednostki bezrobocia oznacza przede wszystkim utratę znacznej części dochodów.

Społeczne skutki bezrobocia związane są z problemami zdrowotności bezrobotnych, przedsiębiorczością, samobójstwami, konfliktami społecznymi.

Bezrobocie wpływa negatywnie na kondycję psychiczną człowieka. Świadczą o tym wyniki badań przeprowadzonych w krajach anglosaskich. Już w 1935 r. Halliday wykazał istnienie ścisłego związku miedzy rosnącą liczbą chorób psychoneurotycznych, a przyrostem ludzi bez pracy.

Findlay – Jones i Erchard w przeprowadzonych w 1981 roku badaniach w Australii stwierdzili, że wśród młodych bezrobotnych, u których stwierdzono różne nieprawidłowości psychiczne u 43% stan ten nastąpił po utracie pracy [1].

Sytuacja bezrobocia stwarza warunki do rozwoju przedsiębiorczości. Dostrzega się silny związek pomiędzy liczbą napadów, włamań, gwałtów, morderstw a poziomem bezrobocia.

Bezrobocie powoduje osłabienie więzi między ludźmi, a nawet uczuć rodzinnych: stymuluje skłonności do naruszania zasad współżycia społecznego i pogłębia brak poszanowania dla przepisów prawa, a tym samym do zachowań społecznie negatywnych.

Ekonomiczne skutki bezrobocia związane są przede wszystkim z wypłaceniem zasiłków dla bezrobotnych, które obciążają budżet państwa.

Ponadto skutki ekonomiczne bezrobocia przejawiają się w następujący sposób bezrobocie pogarsza się z dnia na dzień sytuację finansową ludzi, którzy wcześniej dobrze zarabiali, powodując obniżenie ich standardu życia. Natomiast do natychmiastowej nędzy prowadzi ludzi, którzy pracowali tylko dorywczo lub otrzymywali niskie zarobki, na skutek czego nie zgromadzili żadnych zasobów finansowych na „ czarną godzinę”.

Istniejące w wielu krajach zabezpieczenie socjalne przewiduje wprawdzie zasiłki dla bezrobotnych, ale ich wysokość utrzymuje się na poziomie dość skromnego minimum egzystencji, co też powoduje pogorszenie warunków życia bezrobotnego i jego rodziny oraz pewną degradację społeczną ( związaną np. z przeprowadzką do tańszego i gorszego mieszkania, z rezygnacją z życia towarzyskiego na wcześniejszym poziomie, z rezygnacją z ambicji życiowych itp. ).

Zasiłek dla bezrobotnego jest przyznawany okresowo, a każde jego przedłużenie wiąże się z dopełnieniem mniej lub bardziej uciążliwych, a niekiedy nawet poniżających formalności. Działa też swoista prawidłowość: im dłużej dana osoba korzysta z zasiłku dla bezrobotnych, tym większe ma trudności ze znalezieniem pracy. Każdy pracodawca krytycznie ocenia kandydata na pracownika, który dość długo pozostawał bez pracy, przypuszczając, że prawdopodobnie nie jest on zbyt chętnym do pracy lub też dobrym fachowcem.

Przedłużające się bezrobocie pogarsza więc nie tylko sytuację materialną i społeczną bezrobotnych, ale również możliwości wydobycia się z niej.

Należy podkreślić, Ze skutki spowodowane bezrobociem są bardzo duże i niezwykle dotkliwe. Badania przeprowadzone przez Instytut Pracy i Sprawa Socjalnych wykazują, że bezrobocie prowadzi do gwałtownego spadku dochodów rodzin i wszelkich negatywnych skutków tego stanu 93% rodzin dotkniętych bezrobociem nie uzyskiwało dochodu na poziomie minimum socjalnego.

Rodziny te żyją na granicy nędzy, wyprzedając swój dobytek, nie płacąc czynszu, rachunku za gaz, elektryczności itp. Brak perspektyw stałego zatrudnienia, ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania, szczególnie w małych ośrodkach, powodują frustrację i przygnębienie, degradację pozycji społecznej znaczącej części społeczeństwa, a szczególnie bezrobotnej młodzieży [2].

Instytut Pracy i Spraw Socjalnych prowadził również badania, aby odpowiedzieć na pytanie: jak wydłużający się okres pozostawania bez pracy wpływa na niektóre postawy bezrobotnych.

Na podstawie tych badań stwierdzono, że:

1)   Istnieją pewne prawidłowości w zakresie wpływu długości okresu pozostawania bez pracy na wybór sposobu poszukiwania nowego zatrudnienia. W grupie bezrobotnych zaliczanych do kategorii zawodów robotniczych odsetek osób samodzielnie poszukujących nowej pracy obniża się w miarę wydłużania się okresu bezrobocia. Bezrobotni o zawodach robotniczych liczą na pomoc biura pracy niemal tak samo często, gdy pozostają bez pracy krócej niż 3 miesiące, jak wtedy, gdy nie mają pracy pół roku czy nawet dłużej niż 9 miesięcy. Natomiast im dłużej trwa bezrobocie, tym częściej liczą na szczęśliwy przypadek. Długotrwali bezrobotni częściej też chcą podjąć pracę na własny rachunek. Natomiast wśród bezrobotnych o zawodach nierobotniczych wraz z wydłużającym się okresem pozostawania bez pracy obserwuje się wyraźny wzrost wiązania nadziei na podjęcie nowego zatrudnienia z ukończeniem kursu szkoleniowego. Tego zjawiska nie obserwuje się w przypadku bezrobotnych o zawodach robotniczych. W miarę wydłużania się okresu bezrobocia obserwuje się wzrost aktywności edukacyjnej wśród ludzi stosunkowo młodych – pomiędzy 29 a 39 rokiem życia. Natomiast wśród najmłodszych bezrobotnych, w wieku 18 – 23 lata życia obserwuje się zjawisko odwrotne od poprzedniego tzn. W miarę wydłużania się okresu pozostawania bez pracy, coraz mniejszy odsetek tej kategorii bezrobotnych respondentów wskazuje na częstszą niż wcześniej naukę na kursach. Generalnie zaś wśród bezrobotnych pozostających bez pracy dłużej iż trzy miesiące i częściej podejmujących naukę na kursach, ponad połowę stanowią ludzie młodzi – do 34 lat.

2)   Stosunki z najbliższymi znajomymi i przyjaciółmi postrzegane są przez bezrobotnych na ogół jako nie zmienione w porównaniu z okresem pracy zawodowej. Okres pozostawania bez pracy rzutuje również na stosunki bezrobotnych z najbliższym otoczeniem. W miarę wydłużania się okresu bezrobocia od miesiąca do 9 miesięcy obserwuje się zjawisko pogarszania się stosunków ze znajomymi. Natomiast bezrobotni powyżej 9 miesięcy wskazują na to zjawisko rzadko.

3)   Najwyżej cenioną przez badanych wartością okazało się zdrowie. Na drugim miejscu w hierarchii wartości lokują się kontakty z otoczeniem, zaś na trzecim – praca zawodowa. Okazała się ona ważniejsza od szczęśliwego życia rodzinnego, które zajęło czwarte miejsce. Zdecydowanie najmniej cenioną wartością jest kultura.

4)   Ponad połowa bezrobotnych poza zasiłkiem nie otrzymuje żadnego wsparcia finansowego. Część otrzymuje pomoc od rodziny i krewnych, natomiast rzadkie są przypadki pomocy z zagranicy, od znajomych czy z kasy społecznej[3].


[1] Praca zbiorowa pod redakcją A. Szałkowskiego, Rynek pracy w procesie transformacji systemu gospodarczego, Kraków 1992 rok, s. 96.

[2] M. Kabaj, Elementy programu przeciwdziałania bezrobociu, „Polityka społeczna ’’ nr 1 styczeń 1992 rok, s.2

[3] G. Koptas, Społeczno-psychologiczne następstwa bezrobocia, „Polityka społeczna” nr1 styczeń 1992 r. s. 16-17.