Rodzina z problemem alkoholowym

Wiek, w którym żyjemy, to wiek intensywnych przemian, odkryć, udoskonaleń, ale także wiek, który przyniósł mnóstwo zagrożeń dla człowieka.

Zmieniająca się w zawrotnym tempie rzeczywistość społeczna, przysparza ludziom wielu problemów w życiu codziennym. Nie mogąc dostosować się do coraz to nowszych wymagań i warunków, człowiek zaczyna szukać zapomnienia sięgając po różnego rodzaju używki, w tym po alkohol.

Jeśli zdarza się to zbyt często, jeśli staje się czynnością niekontrolowaną, to przeradza się w alkoholizm. Szczególnie dotkliwy jest wtedy, gdy swoim zasięgiem obejmuje rodzinę. Stawanie się rodziną alkoholową jak pisze Z. Gaś, to proces, w trakcie którego do rodziny zostaje wprowadzony alkohol, a więc w wyniku którego używanie alkoholu przez jedną lub więcej osób staje się podstawową zasadą organizującą i kształtującą życie rodziny. W efekcie, któregoś dnia rodzina zauważa, że całe jej życie koncentruje się wokół alkoholu[1]


[1] Z. Gaś, Rodzina wobec uzależnień, PARPA, Warszawa 1993, s. 45.

Środowisko ekonomiczno – kulturowe osób wpadających w alkoholizm

Życie człowieka można rozpatrywać nie tylko pod kątem jego uwarunkowania przez czynniki wprost na niego działające, w kontekście bezpośrednich procesów społecznych, ale również na płaszczyźnie zależności od zjawisk o szerszym zasięgu, czyli ekonomiczno-kulturowych[1] .

J. Raczkowska do czynników ekonomiczno – kulturowych, powodujących rozpowszechnienie spożycia alkoholu wśród ludzi, zalicza:

  • elementy kultury i obyczajowości – alkohol od lat towarzyszy uroczystościom rodzinnym, spotkaniom koleżeńskim czy zawodowym;
  • fizyczną i ekonomiczną dostępność alkoholu – duży import oraz przemyt sprawiły, że rynek napojów alkoholowych jest wyjątkowo barwny, bogaty, zróżnicowany „na każdą kieszeń”;
  • rozwój przemysłu i jego skutki, rozwój gospodarczy, urbanizacja, system prawny.[2]
————

[1] K. Pospiszyl, E. Żabczyńska, Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1980, s.67.

[2] J. Raczkowska , Nadużywanie alkoholu z zagrożeniem rozwoju dzieci i młodzieży, [w:] Problemy opiekuńczo-wychowawcze, 1994 nr 2, s.44.

Społeczne skutki bezrobocia

Podobnie jak różnorodne są przyczyny bezrobocia, różnorodne są również jego skutki. Z punktu widzenia danej jednostki bezrobocia oznacza przede wszystkim utratę znacznej części dochodów.

Społeczne skutki bezrobocia związane są z problemami zdrowotności bezrobotnych, przedsiębiorczością, samobójstwami, konfliktami społecznymi.

Bezrobocie wpływa negatywnie na kondycję psychiczną człowieka. Świadczą o tym wyniki badań przeprowadzonych w krajach anglosaskich. Już w 1935 r. Halliday wykazał istnienie ścisłego związku miedzy rosnącą liczbą chorób psychoneurotycznych, a przyrostem ludzi bez pracy.

Findlay – Jones i Erchard w przeprowadzonych w 1981 roku badaniach w Australii stwierdzili, że wśród młodych bezrobotnych, u których stwierdzono różne nieprawidłowości psychiczne u 43% stan ten nastąpił po utracie pracy [1].

Sytuacja bezrobocia stwarza warunki do rozwoju przedsiębiorczości. Dostrzega się silny związek pomiędzy liczbą napadów, włamań, gwałtów, morderstw a poziomem bezrobocia.

Bezrobocie powoduje osłabienie więzi między ludźmi, a nawet uczuć rodzinnych: stymuluje skłonności do naruszania zasad współżycia społecznego i pogłębia brak poszanowania dla przepisów prawa, a tym samym do zachowań społecznie negatywnych.

Ekonomiczne skutki bezrobocia związane są przede wszystkim z wypłaceniem zasiłków dla bezrobotnych, które obciążają budżet państwa.

Ponadto skutki ekonomiczne bezrobocia przejawiają się w następujący sposób bezrobocie pogarsza się z dnia na dzień sytuację finansową ludzi, którzy wcześniej dobrze zarabiali, powodując obniżenie ich standardu życia. Natomiast do natychmiastowej nędzy prowadzi ludzi, którzy pracowali tylko dorywczo lub otrzymywali niskie zarobki, na skutek czego nie zgromadzili żadnych zasobów finansowych na „ czarną godzinę”.

Istniejące w wielu krajach zabezpieczenie socjalne przewiduje wprawdzie zasiłki dla bezrobotnych, ale ich wysokość utrzymuje się na poziomie dość skromnego minimum egzystencji, co też powoduje pogorszenie warunków życia bezrobotnego i jego rodziny oraz pewną degradację społeczną ( związaną np. z przeprowadzką do tańszego i gorszego mieszkania, z rezygnacją z życia towarzyskiego na wcześniejszym poziomie, z rezygnacją z ambicji życiowych itp. ).

Zasiłek dla bezrobotnego jest przyznawany okresowo, a każde jego przedłużenie wiąże się z dopełnieniem mniej lub bardziej uciążliwych, a niekiedy nawet poniżających formalności. Działa też swoista prawidłowość: im dłużej dana osoba korzysta z zasiłku dla bezrobotnych, tym większe ma trudności ze znalezieniem pracy. Każdy pracodawca krytycznie ocenia kandydata na pracownika, który dość długo pozostawał bez pracy, przypuszczając, że prawdopodobnie nie jest on zbyt chętnym do pracy lub też dobrym fachowcem.

Przedłużające się bezrobocie pogarsza więc nie tylko sytuację materialną i społeczną bezrobotnych, ale również możliwości wydobycia się z niej.

Należy podkreślić, Ze skutki spowodowane bezrobociem są bardzo duże i niezwykle dotkliwe. Badania przeprowadzone przez Instytut Pracy i Sprawa Socjalnych wykazują, że bezrobocie prowadzi do gwałtownego spadku dochodów rodzin i wszelkich negatywnych skutków tego stanu 93% rodzin dotkniętych bezrobociem nie uzyskiwało dochodu na poziomie minimum socjalnego.

Rodziny te żyją na granicy nędzy, wyprzedając swój dobytek, nie płacąc czynszu, rachunku za gaz, elektryczności itp. Brak perspektyw stałego zatrudnienia, ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania, szczególnie w małych ośrodkach, powodują frustrację i przygnębienie, degradację pozycji społecznej znaczącej części społeczeństwa, a szczególnie bezrobotnej młodzieży [2].

Instytut Pracy i Spraw Socjalnych prowadził również badania, aby odpowiedzieć na pytanie: jak wydłużający się okres pozostawania bez pracy wpływa na niektóre postawy bezrobotnych.

Na podstawie tych badań stwierdzono, że:

1)   Istnieją pewne prawidłowości w zakresie wpływu długości okresu pozostawania bez pracy na wybór sposobu poszukiwania nowego zatrudnienia. W grupie bezrobotnych zaliczanych do kategorii zawodów robotniczych odsetek osób samodzielnie poszukujących nowej pracy obniża się w miarę wydłużania się okresu bezrobocia. Bezrobotni o zawodach robotniczych liczą na pomoc biura pracy niemal tak samo często, gdy pozostają bez pracy krócej niż 3 miesiące, jak wtedy, gdy nie mają pracy pół roku czy nawet dłużej niż 9 miesięcy. Natomiast im dłużej trwa bezrobocie, tym częściej liczą na szczęśliwy przypadek. Długotrwali bezrobotni częściej też chcą podjąć pracę na własny rachunek. Natomiast wśród bezrobotnych o zawodach nierobotniczych wraz z wydłużającym się okresem pozostawania bez pracy obserwuje się wyraźny wzrost wiązania nadziei na podjęcie nowego zatrudnienia z ukończeniem kursu szkoleniowego. Tego zjawiska nie obserwuje się w przypadku bezrobotnych o zawodach robotniczych. W miarę wydłużania się okresu bezrobocia obserwuje się wzrost aktywności edukacyjnej wśród ludzi stosunkowo młodych – pomiędzy 29 a 39 rokiem życia. Natomiast wśród najmłodszych bezrobotnych, w wieku 18 – 23 lata życia obserwuje się zjawisko odwrotne od poprzedniego tzn. W miarę wydłużania się okresu pozostawania bez pracy, coraz mniejszy odsetek tej kategorii bezrobotnych respondentów wskazuje na częstszą niż wcześniej naukę na kursach. Generalnie zaś wśród bezrobotnych pozostających bez pracy dłużej iż trzy miesiące i częściej podejmujących naukę na kursach, ponad połowę stanowią ludzie młodzi – do 34 lat.

2)   Stosunki z najbliższymi znajomymi i przyjaciółmi postrzegane są przez bezrobotnych na ogół jako nie zmienione w porównaniu z okresem pracy zawodowej. Okres pozostawania bez pracy rzutuje również na stosunki bezrobotnych z najbliższym otoczeniem. W miarę wydłużania się okresu bezrobocia od miesiąca do 9 miesięcy obserwuje się zjawisko pogarszania się stosunków ze znajomymi. Natomiast bezrobotni powyżej 9 miesięcy wskazują na to zjawisko rzadko.

3)   Najwyżej cenioną przez badanych wartością okazało się zdrowie. Na drugim miejscu w hierarchii wartości lokują się kontakty z otoczeniem, zaś na trzecim – praca zawodowa. Okazała się ona ważniejsza od szczęśliwego życia rodzinnego, które zajęło czwarte miejsce. Zdecydowanie najmniej cenioną wartością jest kultura.

4)   Ponad połowa bezrobotnych poza zasiłkiem nie otrzymuje żadnego wsparcia finansowego. Część otrzymuje pomoc od rodziny i krewnych, natomiast rzadkie są przypadki pomocy z zagranicy, od znajomych czy z kasy społecznej[3].


[1] Praca zbiorowa pod redakcją A. Szałkowskiego, Rynek pracy w procesie transformacji systemu gospodarczego, Kraków 1992 rok, s. 96.

[2] M. Kabaj, Elementy programu przeciwdziałania bezrobociu, „Polityka społeczna ’’ nr 1 styczeń 1992 rok, s.2

[3] G. Koptas, Społeczno-psychologiczne następstwa bezrobocia, „Polityka społeczna” nr1 styczeń 1992 r. s. 16-17.

Elementy zachowań społecznych wykorzystywane w reklamie

Analizując cechy pojedynczego odbiorcy komunikatu reklamowego, powinniśmy również postrzegać go jako jednostkę znajdującą się w określonym układzie społecznym.

Reakcje jednostki w grupie społecznej na wpływ reklamy są nieco odmienne niż reakcje jednostki wyizolowanej z tego układu. Podstawowe różnice wynikają z tego, że zachowanie człowieka ulega zmianie, kiedy znajduje się on w relacji z drugim człowiekiem lub określoną grupą ludzi. Poszczególne jednostki będąc w grupie dają się nakłonić do podejmowania zachowań sprzecznych z ich postawami. Podłożem takiego postępowania mogą być osobiste korzyści, chęć uniknięcia kary lub ośmieszenia, konieczność dostosowania się do wymagań środowiska, itd. Takie postawy wykorzystuje reklama.

Istnieje wiele sklasyfikowanych narzędzi wpływu na grupy ludzi. Najważniejsze z nich – za Robertem Cialdini – to „wywieranie wpływu na ludzi”.

Reklama odwołuje się do automatycznych i stereotypowych zachowań ludzkich.

Mechaniczne wzorce zachowań czynią nas kompletnie bezbronnymi wobec tych, którzy wiedzą, jakie są zasady ich działania. Są nimi na pewno ludzie stojący za kampaniami reklamowymi wielkich koncernów. Ludzkie automatyzmy nie maja charakteru wrodzonych sekwencji zachowań, lecz są wyuczonymi regułami i stereotypami, w które nauczyliśmy się wierzyć. Jesteśmy poddawani ich oddziaływaniu od wczesnego dzieciństwa i są one dla nas tak oczywiste, że rzadko w ogóle to zauważamy. Reguły rządzące naszym zachowaniem mogą zostać łatwo zaobserwowane z zewnątrz i równie łatwo stać się niezwykle skutecznym narzędziem, za pomocą, którego można na nas wpływać.

Jedną z najbardziej rozpowszechnionych zasad postępowania społecznego jest również reguła wzajemności. Nakazuje ona by za każde otrzymane dobro człowiek odwdzięczył się tym samym pod karą sankcji społecznych. Poczucie zobowiązania do przyszłego odwdzięczenia się pozwala ludziom na inicjowanie różnego rodzaju łańcuchów wymiany, transakcji i związków, również wykorzystywanych przez twórców reklam.

Zasada społecznego dowodu słuszności głosi, że to, w co wierzą lub jak zachowują się ludzie, często jest podstawą naszej własnej decyzji na temat naszych poglądów i zachowań w danej sytuacji. Powszechność występowania zasady społecznego dowodu słuszności czyni z niej dobre narzędzie skłaniania ludzi do uległości za pomocą dostarczania im dowodów, że inni już ulegli lub właśnie to robią. Dowody społeczne wywierają największy wpływ w dwóch przypadkach:

1), gdy ludzie są niepewni, co zrobić i poszukują wskazówek w postępowaniu innych,

2), gdy pochodzą od ludzi podobnych do jednostek, na które reklama oddziałuje.

Ostatnim ze schematów oddziaływania społecznego jest reguła niedostępności. Polega ona na przypisywaniu większej wartości tym możliwościom, które są dla ludzi niedostępne. Widoczne jest to w takich technikach sprzedaży jak „ograniczona liczba egzemplarzy na składzie” czy „nieprzekraczalny termin sprzedaży”, których celem jest przekonanie potencjalnych nabywców, że dostępność danego dobra jest ilościowo lub czasowo ograniczona. Istnieją dwa powody, dla których w zachowaniach społecznych obowiązuje ta zasada. Pierwszym z nich jest zwyczajowo przyjęta zasada o większej wartości rzeczy rzadko występujących (np. brylanty, dzieła sztuki). Drugi – to utrata swobody wyboru i działań w wyniku nieosiągalności jakiejś możliwości. Taki stan rzeczy wywołuje opór, przejawiający się w nasilonym pragnieniu posiadania tego, co niedostępne.

Wraz ze wzrostem częstości i powszechności omówionych wyżej typów zachowań społecznych rosną także możliwości oddziaływania na ludzi w trybie natychmiastowym i wręcz podświadomym. Wszystkie one mogą być wywoływane i uruchamiane za pomocą jakiejś sekwencji z zewnątrz, a podatność na nie może stopniowo wzrastać.

Przeciętny odbiorca reklamy nie zna omówionych wyżej mechanizmach. Znają je natomiast twórcy reklamowych komunikatów i to oni właśnie kształtują oddziaływanie na osobowość odbiorcy.

Podział struktur społecznych

Aby  poznać  jak  ludzie funkcjonują w organizacjach należałoby  pokrótce scharakteryzować podział struktur społecznych. Skupisko pracowników jest nazywane przez socjologów jako „zbiory społeczne”- jest to dowolne skupienie ludzi, w którym wytwarza się i utrzymuje chociażby przez krótki czas więź społeczna. Według takiego twierdzenia można ich podzielić na wiele kategorii między, którymi się odróżniają:

Kategoria zawodowa- zwykle jest to jakaś grupa ludzi związana z wykonywaniem takiej  samej  pracy  zawodowej.  Jako  przykład  dam tokarzy na jednej zmianie. Jest ich kilku i wykonują identyczną pracę.

Kategoria wiekowa- są to grupki ludzi o zbliżonym wieku lub stażu pracy. Jest to bardzo widoczne podczas przyjmowania nowego pracownika, przez pewien czas jest on odizolowany od grupy.

Kategoria płci - podział na kobiety i mężczyzn

Kategoria wykształcenia -   jak   wiadomo   osoba   o   wyższym wykształceniu  od  zwykłego  robotnika  nie  będzie  obsługiwała frezarki.  Dla niej  jest zarezerwowane inne miejsce  (np.  dział konstrukcji).

Socjologowie  wyróżniają  w  grupach,  w  zależności  od  ich wielkości dwie struktury:

  1. mikrostruktura
  2. makrostruktura

Mikrostruktura – to ułożenie jednostek,  ich ról i stosunków w całość mniej lub więcej zharmonizowaną,  tzn. taką w której zasady wzajemnego przyporządkowania nie utrudniają funkcjonowania grupy[1]. Członkowie grupy spełniają w grupie  role  społeczne  (wykonują to czego oczekuje od nich grupa). Role spełniane przez poszczególnych członków są rozdzielane w taki sposób aby wszystkie działania (cele) zostały wykonane.  Dlatego też w każdej  grupie jest uwidoczniony podział na role. Każda grupa ma swoją hierarchię.

Do  mikrostruktury  grupy  należą  także  wzory  wzajemnych oddziaływań, wzory stosunków,  wartości grupy i postawy wobec tych wartości. Każdy członek grupy,  zajmujący w niej określoną rolę i społeczną pozycję może uzyskać uznanie współmierne do obowiązków, które wykonuje.  Zaś uznanie i pozycja składają się na prestiż w grupie. Grupy są różnorodne i w zależności od kilku czynników:  (liczebność grupy, rodzaj styczności, stopień uregulowania wzajemnych stosunków) został utworzony podział grup na:

GRUPY MAŁE- składają się z małej liczby osób, posiadają prostą strukturę   organizacyjną,   nie  ma  w   tym  rodzaju  jeszcze drobniejszego podziału na podgrupy. Stanowią oparcie w sytuacjach stresowych  oraz  uczą  odpowiedzialności                      i  współdziałania.  Są najlepszym środowiskiem dla rozwiązywania problemów oraz promocji kreatywności i innowacyjności.  W wielu przypadkach wypracowują lepsze decyzje inż. poszczególni członkowie z osobna. Ich decyzje wywołują mniejszy opór niż podejmowane jednoosobowo. Mogą lepiej kontrolować i dyscyplinować swoich członków.  Taka grupa dobrze komunikuje się z kierownikiem.

GRUPY DUŻE- charakteryzują się dużą liczebnością członków,  posiadają rozbudowaną strukturę  organizacyjną,  działają w nich układy  hierarchiczne,  mogą funkcjonować podziały na podgrupy.

Inny  podział grup stosowany do porównań to:

GRUPY  PIERWOTNE-  grupy  te  charakteryzują  się  stycznościami osobistymi,   więzi   w   tych   grupach   wynikają   z   osobistych zainteresowań, miewa charakter uczuciowy. Ogromne znaczenie mają grupy pierwotne w życiu społecznym ponieważ tutaj są zaspokajane potrzeby jednostek, uczą się tu sposobów zachowań lub kształtują się wzory osobowe.

GRUPY WTÓRNE-  są dużo większe od grup pierwotnych,  styczność tutaj ma charakter pośredni. Więzi są rzeczowe, wynikają z wykonywania wspólnych postanowień. Za przykład grupy wtórnej może posłużyć uczelnia,  szpital,  zakład pracy itd. W tej grupie dużo bardziej  jest  rozwinięty element  instytucjonalny niż w grupie pierwotnej.

Następnym   podziałem   grup   jest   podział,   który   uwzględnia przestrzeganie wszelkich praw i ustaw. Mogą one powstawać na stałe lub tylko do wykonania określonego przedsięwzięcia po wykonaniu, którego zostaną rozwiązane:

1. GRUPY FORMALNE- w tych grupach dominują elementy instytucjonalne. Każdy członek ma swoje obowiązki do wykonania i dodatkowo musi przestrzegać  ustanowionego  kodeksu.  Są  celowo  tworzone  przez kierowników celem wykonania powierzonych zadań, zgodnych z celami organizacji. Można je podzielić na kilka podgrup:

  • grupa  nakazowa-  jest  najczęstszą  grupą wiążącą  kierownika  z podwładnymi.
  • grupa problemowa-  stosowane  do  rozwiązywania  różnych  kwestii przeprowadzając  wnikliwą  analizę.  Na  posiedzeniu  grupy  są obierane kierunki rozwiązania problemu (potem pracownicy mają to wykonać). Natomiast decyzja doboru drogi jest wybierana już przez samego kierownika.
  • grupa decyzyjna-  forma jest podobna do grupy problemowej  ale decyzje o podjęciu drogi są ustalane na zebraniu grupy.
  • grupa generująca pomysły- nie skrępowana żadnymi ograniczeniami, powstaje tu tzw. „burza mózgów”.

2. GRUPY  NIEFORMALNE-  elementy  instytucjonalne  występują w nich w znikomym lub okrojonym zakresie.  Charakteryzują się kontaktami osobistymi i uczuciowymi.  Najczęściej  powstają spontanicznie w ramach formalnej struktury organizacyjnej i mogą sprzyjać celom realizowanym przez organizację.

  • grupy interesów- powstają po to aby osiągnąć jakiś cel, zazwyczaj cele odmienne od tych,  które ma organizacja.  Mogą działać na szkodę organizacji.
  • grupy przyjacielskie- tworzą ludzie,  którzy lubią przebywać w swym towarzystwie.  Elementami wiążącymi są wszystkie te cechy, które są podobne do zebranych członków.

[1] J. Szczepański, Elementarne pojęcia socjologii, Warszawa 1970.

Społeczne skutki spożywania alkoholu

Obecność alkoholu w naszym życiu, dotyczy nie tylko losu pojedynczych osób, ale wywiera niszczący wpływ na życie i problemy całego narodu.

,,Alkohol bez względu na jego rodzaj i ilość jest zawsze szkodliwy dla organizmu ludzkiego, szczególnie zaś ujemnie wpływa na rozwój psychofizyczny ludzi młodych.[1] Dlatego też wszelkie, nawet rzadkie kontakty z alkoholem przed 25 rokiem życia, a więc przed osiągnięciem pełnej biologicznej i społecznej dojrzałości, mogą prowadzić do powstania uzależnienia alkoholowego w czasie znacznie krótszym niż u dorosłych.

Obecnie obniża się wiek inicjacji alkoholowej, zwiększa się ilość pijących kobiet i dziewcząt. Na rynku pojawiła się duża ilość alkoholu sprzedawanego poza kontrolą państwa i po obniżonych cenach. Pochodzi on z przemytu oraz z niekontrolowanej wytwórczości polskich producentów. Alkohol jest sprzedawany właściwie bez żadnych ograniczeń. Na dużą skalę naruszane są przepisy ustawy dotyczące sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym, ograniczające ilość i lokalizację punktów sprzedaży oraz zabraniające sprzedaży bez zezwolenia. Coraz częstsze są przypadki łamania zakazu reklamy alkoholu.

Rzesza bezrobotnych coraz bardziej nasyca się osobami uzależnionymi. Utrudnia to zarówno leczenie, jak i poszukiwanie pracy oraz poważnie zmniejsza efekty programów Pomocy Społecznej i aktywizacji zawodowej.

Alkohol przyczynia się do popełniania przestępstw przez osoby będące pod jego wpływem, współwystępuje z procesami wykolejenia oraz prowadzi do psychodegradacji alkoholowej.

Nie mniej szkodliwym społeczno – ekonomicznym skutkiem nadużywania alkoholu jest pijaństwo w zakładzie pracy. Straty w produkcji z powodu alkoholizowania się pracowników polegają na wzroście absencji, spadku wydajności pracy, obniżeniu jej jakości, zmniejszeniu dyscypliny pracy, wzroście zagrożenia wypadkami. Szczególnie szkodliwą rolę odgrywa nadużywanie alkoholu w nie zawsze wymiernych, ale doniosłych sprawach, w zakresie stosunków międzyludzkich.

W zakładach pracy namawianie młodych pracowników do wspólnych pijatyk utrudnia ich adaptację zawodową i powoduje wiązanie się z kręgiem koleżeńsko – towarzyskim, w którym prymat należy do nadużywających alkoholu. Picie w godzinach pracy sprzyja nieróbstwu, intrygom, łapówkom, korupcji. Nadużywanie alkoholu jest jedną z podstawowych przyczyn nieusprawiedliwionych absencji oraz nieobecności w pracy na wskutek schorzeń wywołanych przepiciem.

Budżet państwa obciążony jest kosztami powstającymi na tle wykroczeń i przestępstw popełnianych pod wpływem alkoholu lub w związku z alkoholem, leczeniem nałogowych alkoholików, a także kosztami utrzymania izb wytrzeźwień.

Trudno jest wyliczyć straty wyrządzone przez osoby nietrzeźwe w urządzeniach komunalnych, komunikacji, parkach czy na stadionach piłkarskich.

Według J. Falewicza, „tradycyjnie uznawanym wartościom jakimi są: dobro, prawda, piękno, uczciwość i sprawiedliwość społeczna w podkulturze pijackiej przeciwstawia się wartości aspołeczne, zakłamanie, oportunizm, lizusostwo, kult cwaniactwa i siły – sprzyja to klimatowi bezprawia i nieładu. Załamanie się morale społecznego wiąże się ze zjawiskami korupcji i łapownictwa z tworzeniem się postaw nazywanych znieczulicą społeczną, nierzetelnością, nieodpowiedzialnością, nielojalnością i konformizmem. Schamienie obyczajów, wulgaryzacja języka, zanik zainteresowań wartościami wyższymi – to typowe skutki psychodegradacji alkoholowej”.[2]

Alkoholizm jest jednym z najważniejszych i zarazem najbardziej tragicznym w skutkach problemem społecznym w czasach w których żyjemy.

Jeżeli nie uzmysłowi się społeczeństwu rozmiarów tego problemu, nie skoryguje się pewnych mitów związanych z tym zjawiskiem, problem ten będzie narastał i zataczał coraz szersze kręgi.

Szansą na zmniejszenie tego zjawiska jest tylko, według mnie, wprowadzenie specjalnych programów narodowych, zmieniających świadomość ludzką w tym zakresie. Programy te powinny nam towarzyszyć w ciągu całego naszego życia i być szeroko popularyzowane przez media i prasę.

Jednocześnie my sami powinniśmy otworzyć się na ten problem, gdyż bagatelizowanie go lub wręcz celowe niezauważenie może sprawić, że sami poznamy na własnej skórze skutki tej choroby.

Należy poważnie zastanowić się nad przyczynami tego zjawiska i w porę nim zapobiec niż wydawać olbrzymie pieniądze z budżetu państwa na pomoc społeczną w tym zakresie i naprawę skutków alkoholizmu.


[1] S. Akolinski , Wpływ, spożycie napojów alkoholowych na proces rozwoju i wychowanie dziecka, [w:] Szkoła Specjalna, 1981 nr 4, s. 292.

[2] J. Falewicz, Bądźmy trzeźwi, PARPA, Warszawa 1982, s.79.

Na ile studium przypadku może być właściwą metodą do badań subkultur młodzieżowych?

Subkultura określa grupę społeczną i jej kulturę wyodrębnioną według jakiegoś kryterium np. zawodowego, etnicznego, religijnego, demograficznego itp. Subkultura jest segmentem kultury i nie podlega wartościowaniu na wyższą czy niższą. Członków subkultury według socjologicznej terminologii nie można nazywać kontrspołeczeństwem, ponieważ są oni wyrazicielami jakiegoś poglądu, jakichś idei. Działają przy tym w ramach ogółu społeczeństwa.

Studium przypadku stało się obecnie powszechną metodą opisu zjawisk, wydarzeń, sytuacji, które mogą mieć wartość poznawczą, edukacyjną. Studia przypadku umożliwiają uzupełnienie luk w posiadanej wiedzy na temat danego zjawiska lub też poznanie czegoś nam nieznanego. Studium przypadku jest metodą badania, polegającą na wszechstronnym opisie pewnej zbiorowości lub jednostki, do którego przystępuje się bez wstępnych hipotez. Przedmiot eksploracji ma charakter jednostkowy. Studium przypadku to jeden ze sposobów prowadzenia badań w naukach społecznych.

Studium przypadku w sytuacji badania subkultur jest właściwą metodą badawczą, gdyż pozwala zilustrować głoszone przez badane grupy idee, pokazać jak się przekładają na rzeczywistość, ukazać stosunek społeczeństwa do nich.

Charakterystyka zbiorowości próbnej

Badania przeprowadzono w listopadzie 1999 roku w szkołach podstawowych dwóch różnych ośrodków:

a)        wiejskim – Szkoła Podstawowa w Rytwianach;

b)        miejskim – Szkoła Podstawowa nr 5 w Tarnobrzegu.

Badaniem objęłam grupę 120 respondentów: 66 dziewcząt i 53 chłopców[1] ósmych klas szkół podstawowych, w wieku od 13 do 16 lat,  w tym:

  1. c)        50 uczniów ze Szkoły Podstawowej  w Rytwianach;
  2. d)        70 uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 5 w Tarnobrzegu (Tabela 2).

Tabela 2 – Struktura próby badawczej według płci

Płeć

n

%

Dziewczęta

66

55,5

Chłopcy

53

44,5

Ogółem

119

100,0

Tabela 3 – Struktura próby badawczej według miejsca zamieszkania

Miejscowość

n

%

Rytwiany

50

41,7

Tarnobrzeg

70

58,3

Ogółem

120

100,0

Badania przeprowadziłam osobiście. Kwestionariusze ankiety zostały rozprowadzone przez badającego. Niezależnie od tego, że kwestionariusz ankiety zawierał krótką notkę dotyczącą celu badań, uznano za stosowne udzielenie uczniom dodatkowej informacji o tym, do jakiego celu zostaną wykorzystane ich wypowiedzi i czego się od nich oczekuje. Ankieta miała charakter anonimowy. Całkowitą anonimowość badań uznano bowiem za niezbędny warunek pomyślnego ich przeprowadzenia. Czas wypełnienia ankiety w jednej klasie wynosił 30-40 minut. Badania przeprowadzono osobno w każdej klasie (łącznie 4 klasy). Uczniowie byli zainteresowani badaniem, zadawali liczne pytania dotyczące przede wszystkim celu przeprowadzanych badań, chętnie wypełniali ankietę w warunkach skupienia i ciszy.

Uzasadnieniem objęcia badaniami uczniów w tym wieku był między innymi fakt, że są to ludzie młodzi, którzy znajdują się w krytycznym dla nich okresie. Jest to wiek dorastania, w którym kształtuje się osobowość. Wiek ten jest okresem wszelkich przemian fizycznych i psychicznych. Może się on zacząć już około 11 roku życia, a zakończyć około osiemnastego. Jest to skomplikowany proces rozwojowy obejmujący dojrzewanie fizjologiczne. To sprawia, że młodzież ma wiele problemów i kłopotów z dorastaniem i dostosowaniem swego postępowania do nowych zadań, sytuacji i pełnienia ról społecznych. Często zachowanie się młodzieży odbiega od nakreślonych norm i stawianych jej wymogów. „Jeśli formy tych zachowań zaczynają stawać w jaskrawej sprzeczności z założeniami wychowawczymi i utrzymuje się to przez dłuższy czas, wówczas określa się je jako trudności wychowawcze.”[2] Poza tym jest to okres, który wiąże się z przejściem do innej szkoły – średniej bądź zawodowej.


[1]    Jedna z osób biorących udział w badaniu nie określiła swojej płci.

[2]    B. Przygoda, Nikotynizm wśród dzieci i młodzieży, dz. cyt. s.199.

Młodzież i nikotynizm

Przy formułowaniu wniosków i spostrzeżeń zachowano ostrożność, jaka powinna być zachowana przy opracowywaniu wniosków uzyskanych przy zastosowaniu jednego narzędzia badawczego. Ponadto badania opierały się na niezbyt dużej grupie osób. Nie mniej jednak pozwoliło to na sformułowanie wniosków, które przedstawiam poniżej:

a)        palenie papierosów wśród uczniów klas ósmych szkoły podstawowej nie jest powszechne, niemniej jednak szkoła podstawowa nie jest wolna o problemu nikotynizmu;

b)        rozmiar zjawiska jakim jest nikotynizowanie się młodzieży, nie jest zależny od miejsca zamieszkania, tzn. że problem ten dotyczy w jednakowym stopniu zarówno młodzieży ze środowiska wiejskiego jak i środowiska miejskiego ;

c)        dziewczęta nieznacznie ustępują chłopcom pod względem palenia papierosów, co oznacza, że różnica pomiędzy palącymi chłopcami a palącymi dziewczętami jest niewielka;

d)        inicjacja nikotynowa przypada najczęściej na 12 rok życia, co potwierdza konieczność wprowadzenia edukacji oświatowo-zdrowotnej mającą na celu przeciwdziałanie nałogom już w początkowych klasach szkoły podstawowej;

e)        nie można jednoznacznie określić zależności pomiędzy paleniem papierosów przez uczniów ósmej klasy a osiąganymi przez nich wyników w nauce; jednakże palenie papierosów może, ale nie musi, współwystępować z gorszymi postępami w nauce;

f)          nie można jednoznacznie określić, jaki wpływ na postawę badanych ma religia – wydaje się, że jest on pozytywny w przypadku osób systematycznie i nieregularnie praktykujących, w przypadku zaś osób niewierzących i niepraktykujących kwestia palenia bądź niepalenia może być wynikiem własnej woli i wyboru;

g)        do pierwszego kontaktu z papierosem dochodzi zazwyczaj w wyniku ciekawości;

h)        nałóg palenia papierosów wśród nastolatków jest wynikiem okresu dorastania – chęcią bycia dorosłym;

i)           zdaniem palącej młodzieży, palenie papierosów ułatwia koncentrację i działa na organizm uspokajająco;

j)           interesująco przedstawia się kwestia motywacji palenia papierosów – dominują tutaj motywy społeczne, wśród których należy wymienić chęć dostosowania się do panującego stylu;

k)         towarzystwo osób palących jest jednym z powodów palenia papierosów;

l)           duży wpływ na inicjację nikotynową ma środowisko rodzinne palącego ucznia, przede wszystkim zaś rodzeństwo;

m)      osoby niepalące wykazują zdecydowanie większą wiedzę na temat szkodliwego wpływu nikotyny na organizm człowieka;

n)        młodzież popiera akcję wprowadzania zakazu palenia papierosów w niektórych miejscach publicznych.

Popkultura

Obok telewizji, można wiele zarzutów postawić muzyce wraz z towarzyszącymi jej teledyskami. Odgrywa ona znaczącą rolę w osłabianiu wartości rodzinnych. Naukowcy dysponują coraz większą liczbą dowodów na istnienie powiązań przyczynowo-skutkowych między „wyznawaniem” współczesnej muzyki heavy metalowej czy też hip-hopowej (zwłaszcza w zakresie prób upodabniania słuchaczy się do jej wykonawców) a różnymi patologiami młodzieżowymi, z narkomanią i seksem nieletnich na czele. Specjalna komisja afiliowana przy Amerykańskim Stowarzyszeniu Medycznym donosi, że „przeciętny nastolatek w okresie między siódmą klasą podstawówki a maturą słucha muzyki rockowej aż przez 10.500 godzin.” [1] Czasu tego nie da się zresztą oszacować tak samo jak liczby godzin spędzonych przed telewizorem. Komisja zaleca lekarzom branie pod uwagę muzycznych upodobań młodych ludzi jako przyczynku do ich zdrowia emocjonalnego.

Wiele popularnych zespołów rapowych notorycznie wplata w swoje teksty wyzwiska rasowe, opisy gwałcenia kobiet i zachęty do antysemityzmu. Grupy takie jak Ice-T oraz Guns’N’Roses, nie mówiąc o setkach innych zarabiają miliony dolarów na odwoływaniu się do najniższych instynktów. Rapperzy z zespołu N.W.A. wzywają do wojny z policją, heavymetalowcy Mötley Crüe używają podczas występów satanistycznej dekoracji, a inni rapperzy znani Beasty Boys wykonują gesty imitujące masturbacje.

Tipper Gore, przewodnicząca Parents’ Music Resource Centre, żona znanego polityka Alberta Gore’a posłużyła się w swej wypowiedzi zatrważającymi danymi statystycznymi:

„W Ameryce co 6 minut zostaje zgwałcona kobieta. Większość dzieci badanych przez Rhode Island Rape Crisis Center sądziła, że gwałt nie stanowi przestępstwa. W mieście Nowy York wskaźnik aresztowań 13-letnich gwałcicieli wzrósł w ciągu lat 1994-1996 o 200% (!!!). Młodzi ludzie w wieku do 18 lat są odpowiedzialni za 70% ogólnej liczby gwałtów popełnionej w Stanach Zjednoczonych. Nikt nie twierdzi, że dzieje się tak wyłącznie dzięki muzyce rap lub rockowej, ale trzeba przyznać, że obecna w tekstach piosenek gloryfikacja przemocy wywiera na dzieci jakiś wpływ.” [2]

Płyty i teledyski powinny być więc poddane systemowi ograniczeń wiekowych, który funkcjonuje w odniesieniu do filmów wyświetlanych w kinach. To po prostu niezbędne minimum. Stacje radiowe powinny zrezygnować z nadawania muzyki, która poniża grupy obywateli z powodu ich rasy oraz zachęca do stosowania przemocy zarówno wobec innych osób. Nie należy oczekiwać, że poglądy w świecie filmu i muzyki  wkrótce ulegną zmianie. Ludzi broniący tradycyjnych wartości będą musieli przygotować się na długofalową konfrontację z coraz bardziej agresywną kulturą masową. Nie są jednak zupełnie bezsilni. Bojkotowanie firm sponsorujących niektóre programy telewizyjne może być całkiem skuteczne, szczególnie jeśli firmy te oferują produkty na rynek rodzinny. Przepisy zapobiegające obrażaniu moralności na falach eteru trzeba po prosu wymóc na stołecznych politykach.

Przemysł filmowy także nie jest obojętny na presje publiczności. Prasa rozpisywała się o „Ostatnim kuszeniu Chrystusa” miedzy innymi dlatego, że film ten był od początku pokazywany tylko w jednym, albo dwóch kinach w każdym większym mieście. Jego twórcy nigdy nie odzyskali sum wyłożonych na produkcję. W wielu rejonach kraju oburzeni ludzie przekonywali miejscowych dystrybutorów, by nie wyświetlać filmu w ogóle. Gdzie indziej zdjęto go z ekranu po serii bojkotów i demonstracji.

Podobna taktyka jest w pełni uzasadniona w każdym demokratycznym społeczeństwie, gdzie ludzie mogą głosować za pomocą książeczek czekowych. Zarzuty cenzurowania sztuki nie powinny powstrzymywać tradycjonalistów i obrońców rodziny przed egzekwowaniem uprawnień do publicznego wyrażania swoich poglądów.

Wahającym się przed zaangażowaniem w sprawy publiczne pozostają do stoczenia mniejsze potyczki na terenie własnego domu. Każdy telewizor jest wyposażony w wyłącznik. Należy go wykorzystać. Nie pozwólmy telewizji stać się tanią opiekunką do dzieci, która po cichu narzuca im obcy system wartości, całkowicie sprzeczny z tym, co sami chcemy przekazać potomkom.

Ktoś powiedział, że ludzie z charakterem muszą umieć stawiać czoła presji swoich czasów. Dziś obrona już nie wystarcza i trzeba nam mocnej ofensywy, by odzyskać kontrolę nad samym sobą i narodową kulturą.


[1] Za: James C. Dobson, Gary L.Bauer, Children at Risk: The Battle of the Hearts and Minds of Our Kids, Wosr Publishing 1996, s.213.

[2] Za: James C. Dobson, Gary L.Bauer, Children at Risk: The Battle of the Hearts and Minds of Our Kinds, Wosr Publishing 1996, s.213.